Borderline

Skuteczność terapii poznawczo-behawioralnych w leczeniu zaburzenia borderline

Wprowadzenie

Zaburzenie borderline, znane również jako zaburzenie osobowości borderline (BPD) czy

osobowość z pogranicza, stanowi jedno z najbardziej złożonych zaburzeń osobowości.

Zaburzenie to stawia przed jednostką liczne wyzwania zarówno w życiu prywatnym, jak i

zawodowym ze względu na to, że charakteryzujące się niestabilnością i intensywnością

emocjonalną, trudnościami w utrzymaniu stałych relacji interpersonalnych, impulsywnością i

trudnością w kontrolowaniu gniewu oraz panicznym lękiem przed odrzuceniem,

W literaturze wskazuje się, że osoby z pogranicza doświadczają olbrzymiego

cierpienia i trudności w funkcjonowaniu, a ich rodziny i otoczenie są również znacznie

dotknięte konsekwencjami tego zaburzenia (Popiel, 2011). W przeszłości, wskazywano, że

terapia osób z zaburzeniem borderline jest trudna, długotrwała i przynosi niewielkie efekty

(Tucker, Bauer, Wagner, Harlam, 1987). Choć na przestrzeni lat, podejście do leczenia

borderline znacznie się rozwinęło, to nadal zaburzenie to stanowi wyzwanie dla psychiatrów i

terapeutów. Jak zaznacza Goldstein (2003, s. 15) „burzliwa i oporna natura tych zaburzeń

oraz związane z nimi specyficzne problemy nierzadko prowadzą do poczucia frustracji i

zmęczenia personelu”.

Jak zaważa Popiel (2011), istnieje kilka powodów, dla których terapia osób z

pogranicza przysparza tylu trudności. Przede wszystkim, kryteria diagnostyczne dwóch

obowiązujących systemów klasyfikacji chorób – ICD 10 oraz DSM V są na tyle różne, że

może to być źródłem diagnostycznych problemów. W ICD-10 zaburzenie borderline stanowi

podtyp osobowości chwiejnej emocjonalnie, w której wyróżnia się dwa podtypy: typimpulsywny i typ z pogranicza. Jednakże, aby mówić o rozpoznaniu osobowości z

pogranicza, spełnione muszą być co najmniej 3 objawy z kryterium typu impulsywnego

(skłonność do impulsywnych działań, skłonność do kłótliwości i konfliktów, łatwość

wybuchania gniewem, trudności w podtrzymaniu działań bez szybkiej nagrody, niestabilnym

kapryśny nastrój) oraz co najmniej dwa z kryterium typu z pogranicza (zaburzony, niejasny

obraz siebie, skłonność do wchodzenia w niestabilne, intensywne relacje skutkujące

emocjonalnymi kryzysami, usilne próby uniknięcia porzucenia, groźby lub działania

autoagresywne, uczucie pustki).

W DSM-V, do diagnozy zaburzenia osobowości z pogranicza niezbędne jest

rozpoznanie 5 z 9 objawów (usilne próby uniknięcia opuszczenia, wchodzenie w niestabilne

intensywne relacje, zaburzenia tożsamości, impulsywność w co najmniej dwóch obszarach –

seks, jedzenie, wydawanie pieniędzy, używki, nieostrożna jazda, groźby i zachowania

samobójcze, niestabilność emocjonalna, poczucie pustki, nieadekwatna złość, wybuchy

gniewu, przemijające objawy paranoidalne, dysocjacyjne w reakcji na stres) (Popiel, 2011).

Okazuje się więc, że wedle DSM-V, diagnoza osobowości z pogranicza może w ogóle

nie uwzględniać tego, co jest podstawą diagnozy zgodnej z kryteriami ICD-10 –

impulsywności, co z kolei tworzy chaos i niejasność dla diagnostów.

Dodatkowo, warto wspomnieć, że klinicyści mogą chcieć uniknąć stawiania diagnozy

związanej ze stygmatyzacją. Niefortunną rzeczywistością jest to, że diagnoza osobowości

borderline może prowadzić do odrzucenia przez system zdrowia psychicznego. Jeśli

borderline zostałoby przeklasyfikowane jako, na przykład, zaburzenie nastroju, pacjenci

byliby postrzegani jako cierpiący na chorobę biologiczną, a nie problematyczną osobowość.

Należy jednak pamiętać, że stygmatyzacja nie może zostać usunięta poprzez zmianęklasyfikacji. Pacjenci, którzy mają chroniczne skłonności samobójcze i którzy nie tworzą

silnych sojuszy terapeutycznych, będą nadal tak samo trudni, nawet pod inną etykietą

diagnostyczną (Paris, 2007).

Postrzeganie pacjentów z pogranicza jako trudnych w terapii wynika również z długo

funkcjonującego przeświadczenia, że są oni oporni na oddziaływania terapeutyczne a ich

leczenie przysparza olbrzymich problemów, jest obciążające dla terapeutów i lekarzy oraz, co

ważne, jest nieskuteczne (Goldstein, 1990). Zmiana w percepcji leczenia osób z pogranicza

rozpoczęła się od momentu, gdy Marsha Linehan wraz ze współpracownikami opublikowała

pierwsze badanie kontrolne dialektycznej terapii behawioralnej, które pokazało znaczącą

redukcję najtrudniejszych cech zaburzenia – prób samobójczych, hospitalizacji

psychiatrycznych i rezygnacji z leczenia - niż zwykłe leczenie stosowane tradycyjnie u osób z

pogranicza (Linehan, Armstrong, Suarez, Allmon, Heard, 1991). Od tego czasu, przez ostatnie

30 lat, opracowano kilkanaście podejść terapeutycznych o udowodnionej skuteczności, przy

czym najskuteczniejsze według badań przeglądowych są terapie nurtu poznawczo-

behawioralnego (Rameckers, Verhoef, Grasman, Cox, van Emmerik, Engelmoer, Arntz,

2021).

Terapia dialektyczno-behawioralna w leczeniu zaburzenia z pogranicza

Terapia dialektyczno-behawioralna jest w dużej mierze efektem wysiłków podejmowanych

przez Linehan (Linehan i in., 1991), które miały na celu stworzenie terapii dla kobiet z

wieloma problemami i skłonnościami samobójczymi. Dzięki wzajemnemu oddziaływaniu

teorii i praktyki, doświadczenia kliniczne z wieloproblemowymi pacjentami o skłonnościach

samobójczych zapoczątkowały dalsze badania i rozwój leczenia. Linehan wplotła w leczenieinterwencje mające na celu pomoc pacjentowi w zaakceptowaniu siebie, swoich emocji,

myśli, świata i innych (Linehan, Schmidt, Dimeff, Craft, Kanter, Comtois, 1999). W związku

z tym terapia dialektyczno-behawioralna oparła się na fundamencie filozofii dialektycznej,

zgodnie z którą terapeuci starają się nieustannie równoważyć i syntetyzować strategie

akceptacji i zmiany. Ostatecznie wypracowano kompleksowe, oparte na dowodach,

poznawczo-behawioralne leczenie zaburzeń osobowości borderline.

Standardowy pakiet leczenia dialektyczno-poznawczego składa się z cotygodniowych

indywidualnych sesji terapeutycznych (około 1 godziny), cotygodniowej sesji treningu

umiejętności grupowych (około 1,5-2,5 godziny) oraz spotkania zespołu konsultacyjnego

terapeuty (1-2 godziny). Dodatkowo, terapia uwzględnia również kryzysowy kontakt

telefoniczny z pacjentem, dostępny całą dobę (Linehan, 2007).

Głównym założeniem terapii dialektyczno-behawioralnej jest przyjęcie, tego, że dwie

idee, postawy, opinie czy poglądy mogą być prawdziwie w tym samym czasie (Fiszer, 2019).

Oznacza to, że skrajność i intensywność reakcji emocjonalnych, które w przypadku osób z

zaburzeniem borderline może być bardzo gwałtowna i impulsywna wynika z braku

możliwości przyjęcia, tego, że świat nie jest czarno-biały i że nikt nie ma prawdy na

wyłączność (Fiszer, 2019). Według terapii dialektyczno-behawioralnej, istotą leczenia jest

przyjęcie dialektycznej postawy i działanie w zgodzie z nią. Obejmuje to, wyciszanie

oburzenia i zacietrzewienia związanego z walką o własną rację, zaakceptowanie tego, że

świat nie jest zero-jedynkowy, naukę elastyczności, wyrażania uznania dla innego punktu

widzenia, umiejętne wychodzenie z konfliktów oraz unikanie założeń, obwiniania i

ekstremalnych generalizacji (Fiszer, 2019).Terapia dialektyczno-behawioralna, która powstała z myślą o zaburzeniu borderline

jest jedną ze skutecznych form pomocy osobom z pogranicza (Chapman, 2006).

Jedno z przeprowadzonych badań dotyczyło skuteczności terapii dialektyczno-

behawioralnej w leczeniu pacjentów z pogranicza w niemieckiej służbie zdrowia (Stiglmayr,

Stecher-Mohr, Wagner, Meiβner, Spretz, Steffens i in., 2014). Skuteczność leczenia oceniono

w trakcie pierwszych 5 spotkań terapeutycznych (gwarantowanych w niemieckim

ubezpieczeniu zdrowotnym) oraz 12-miesięcznego okresu terapii prywatnej, jak również po

ukończeniu tego etapu terapeutycznego. Pod uwagę wzięto liczbę i czas trwania

hospitalizacji, liczbę prób samobójczych i samookaleczeń, nasilenie objawów borderline,

objawów depresji, poziom dysocjacji oraz ogólne objawy psychopatologiczne.

Wyniki badania wskazały wyraźną poprawę u uczestniczących pacjentów, w tym

redukcję samookaleczeń niezwiązanych z próbami samobójczymi, zmniejszenie liczby i czasu

hospitalizacji, zmniejszenie nasilenia objawów borderline i objawów depresji. Po 12

miesiącach oddziaływań terapii dialektyczno-behawioralnej jedynie 23% pacjentów nadal

spełniało kryteria diagnostyczne dla zaburzenia borderline według DSM-IV-TR.

Należy jednak zwrócić uwagę, że objawy depresji i ogólne objawy

psychopatologiczne, choć uległy zmniejszeniu, utrzymywały się nadal na poziomie

klinicznym. Ważną uwagą jest również analiza przypadków prób samobójczych w badanej

próbie pacjentów. Uzyskane wyniki nie były istotne statystycznie. Spośród 6 osób, które

zgłosiły próby samobójcze przed rozpoczęciem leczenia, nikt nie podjął próby samobójczej w

trakcie ponad 12 miesięcznego badania. Jednakże, jedna z osób, które wcześniej nie zgłosiły

próby samobójczej, próbowała odebrać sobie życie już w trakcie badania.W innym badaniu, oceniano efektywność 6 miesięcznej terapii dialektyczno-

behawioralnej versus terapii trwającej 12 miesięcy u pacjentów z zaburzeniem pogranicznym

przejawiających powtarzające się próby samobójcze (McMain, Chapman, Kuo, Guimond,

Streiner, Dixon-Gordon, Isaranuwatchai, Streiner, 2022). Badanie to jest ważne ze względu na

to, że kryterium kwalifikującym były powtarzające się samookaleczenia i próby samobójcze

w przeciągu 5 lat, w tym co najmniej jeden taki przypadek w ciągu ostatnich 8 tygodni.

Dodatkowo, uwzględnieni w badaniu pacjenci nie korzystali wcześniej z terapii dialektyczno-

behawioralnej.

Wyniki pokazały, że 6-miesięczna terapia dialektyczno-behawioralna nie okazała się

mniej skuteczna od 12-miesięcznej pod względem kilku czynników. Zarówno grupy 6-

miesięczna, jak i 12-miesięczna wykazały znaczną poprawę od momentu początku terapii do

24 miesiąca w pomiarach wszystkich uwzględnionych zmiennych. Warto zauważyć, że

krótsza terapia wiązała się z szybszą redukcją objawów zaburzenia z pogranicza i ogólnych

objawów psychopatologicznych. Odkrycia te pokazały, że nie tylko to, że terapia

dialektyczno-behawioralna jest efektywna, ale również, że jej krótsza wersja jest bezpieczna,

związana z porównywalną retencją i trwałymi, porównywalnymi efektami do standardowej

rocznej procedury terapeutycznej.

Istotne uzupełnienie wiedzy dotyczącej skuteczności terapii dialektyczno-

behawioralnej przedstawili Gillespie, Murhy, Kells i Flynn (2022). Podczas gdy przytoczone

wcześniej badania dostarczyły statystycznych dowodów na zmniejszenie liczby objawów

zaburzenia borderline, związanych z nim aktów samookaleczenia czy prób samobójczych,

badanie Gillespie i współpracowników (2022) uwzględnia jakościową analizę doświadczeńzwiązanych z terapią dialektyczno-behawioralną i subiektywną ocenę poprawy jakości życia

pacjentów.

Badanie przeprowadzono z udziałem irlandzkich pacjentów, którzy odbyli 12

miesięczną terapię i byli co najmniej 2 lata po jej ukończeniu. Ze względu na jakościowy

charakter badania, dane zebrano od 12 osób. Uzyskane wyniki wskazały, że uczestnicy nadal

zgłaszali korzyści płynące z odbycia terapii dialektyczno-behawioralnej kilka lat po

ukończeniu programu. Analiza tematyczna pokazała, że uczestnicy uznali tą formę terapii za

doświadczenie zmieniające życie, które umożliwiło dalszy samorozwój w latach

następujących po programie, dało uczestnikom poczucie kontroli w ich życiu i umiejętności

radzenia sobie z trudnościami oraz przyczyniło się do poprawy relacji i związków z innymi.

Przytoczone badania pokazują, że terapia dialektyczno-behawioralna jest skutecznym

narzędziem w leczeniu zaburzenia borderline zarówno u pacjentów realizujących

standardowy 12 miesięczny program, jak również tych, którzy biorą udział w krótszej 6

miesięcznej wersji. Skuteczność terapii potwierdzono zarówno dla objawów zaburzenia, jak i

przypadków samookaleczeń i prób samobójczych. Dodatkowo, efektywność terapii

potwierdzają badania ilościowe, jak i jakościowe, pokazujące subiektywne odczucia

pacjentów.

Terapia zorientowana na schematy poznawcze Younga

Terapia schematów, stworzona przez Jeffrey'a E. Younga, jest formą terapii poznawczo-

behawioralnej, która skupia się na identyfikacji, zrozumieniu i modyfikacji niezdrowych

wzorców myślowych, emocjonalnych i behawioralnych zwanych schematami (Young,

Klosko, Weishaar, 2003). Schematy to głęboko zakorzenione przekonania, które formują sięw wyniku doświadczeń z dzieciństwa i wpływają na sposób, w jaki jednostka postrzega świat,

siebie samego i innych.

Terapia schematów Younga obejmuje kilka kluczowych elementów. Pacjenci uczą się

o różnych rodzajach schematów, ich pochodzeniu i wpływie na ich życie codzienne.

Terapeuta pomaga zidentyfikować schematy, które są szczególnie problematyczne i

przyczyniają się do trudności emocjonalnych i interpersonalnych.

Ważnym aspektem terapii jest również zrozumienie, jakie doświadczenia z

dzieciństwa przyczyniły się do wykształcenia konkretnych schematów. Pacjenci eksplorują

traumy, zaniedbania czy niezdrowe wzorce rodzicielskie, które mogły wpływać na ich obecne

funkcjonowanie. Uczą się również rozpoznawać i interpretować modusy, które są

chwilowymi stanami umysłu i zachowaniami, które wywołują niezdrowe schematy.

Głównym jednak celem terapii jest modyfikacja niezdrowych schematów na bardziej

adaptacyjne przekonania. To może obejmować kwestie takie jak wyzwanie irracjonalnych

przekonań, rozwijanie bardziej realistycznych perspektyw, a także rozwijanie zdrowych

strategii radzenia sobie z trudnościami. Terapia obejmuje też prace nad budowaniem

zdrowych relacji i umiejętności komunikacyjnych (Young i in., 2003). Terapia schematów

Younga jest uznawana jako jedna ze skutecznych metod leczenia zaburzenia borderline.

Efektywność grupowej terapii schematów w porównaniu do opieki standardowej

oceniono w grupie kobiet z rozpoznaniem zaburzenia osobowości z pogranicza (Farrell,

Shaw, Webber, 2009). Wszystkie uczestniczki badania miały dostęp do standardowej opieki,

zaś połowa z nich otrzymała dodatkowo ośmiomiesięczny program 30 sesji grupowych terapii

schematów. Okazało się, że w grupie kontrolnej zaobserwowano 25% przypadków

opuszczenia terapii, podczas gdy w grupie z terapią schematów nie odnotowano żadnegoprzypadku. Dodatkowo, zmniejszenie objawów borderline oraz ogólnych objawów

psychopatologicznych było zdecydowanie bardziej widoczne w grupie terapii schematów. Na

koniec badania, 94% z grupy terapii schematów nie spełniało kryteriów zaburzenia

borderline, a w grupie opieki standardowej jedynie 16%.

Inne z badań nad skutecznością terapii schematów (Arntz Jacob, Lee, Brand-de Wilde,

Fassbinder, Harper, 2022) miało na celu ocenę skuteczności terapii w formie grupowej w

porównaniu do modelu mieszanego indywidualnej i grupowej oraz zbadania tego, czy terapie

schematów (grupowa i mieszana) są bardziej skuteczne niż opieka standardowa oferowana

pacjentom borderline. Ocenę skuteczności prowadzono w oparciu o Borderline Personality

Disorder Severity Index (BPDSI) czyli kwestionariusz objawów borderline, wytrwałość w

kontynuowaniu terapii, przypadki prób samobójczych, społeczne i zawodowe

funkcjonowanie, poczucie szczęścia, poczucie satysfakcji z życia i ogólne objawy

psychopatologiczne.

Wyniki pokazały, że terapie schematów (grupowa i mieszana) są bardziej skuteczne

niż standardowa opieka. Jednakże, pogłębiona analiza wskazała, że za tym wynikiem stoi

skuteczność mieszanej terapii, która okazała się bardziej efektywna niż grupowa terapia

schematów. Jednocześnie utrzymanie leczenia oraz zmniejszenie liczby prób samobójczych

było skuteczniejsze w przypadku terapii mieszanej niż standardowej.

Również w przypadku terapii schematów, przeprowadzono badanie jakościowe

oceniające skuteczność terapii z perspektywy subiektywnych odczuć pacjentów (Tan, Lee,

Averbeck, Band-de-Wilde, Farrel, Fassbinder, 2018). Zgłaszane korzyści po dwuletnim

programie terapii schematów obejmowały zwiększony wgląd, lepszy kontakt z własnymi

emocjami, zwiększoną pewność siebie, zwiększoną elastyczność poznawczą w zakresieprzyjmowania alternatywnych perspektyw i bycie mniej surowym wobec siebie. Dodatkowo,

75% osób badanych zwróciło szczególna uwagę na korzyści jakie płyną z mieszanego modelu

terapii schematów (indywidualna i grupowa).

Opisane badania wskazują na to, że terapia schematów, zwłaszcza ta w modelu

mieszanym uwzględniającym grupowe i indywidualne sesje jest również skuteczną formą

leczenia zaburzenia borderline. Potwierdzają to również wyniki badań jakościowych

prezentujących osobiste doświadczenia pacjentów.

Klasyczna terapia poznawcza

W leczeniu borderline stosuje się również klasyczną terapię poznawczą, która podobnie jak

terapia dialektyczno-behawioralna czy terapia schematów znajduje się „pod parasolem” nurtu

poznawczo-behawioralnego. Istnieje jednak kilka zasadniczych różnic pomiędzy tymi

podejściami. W terapii poznawczej nacisk kładzie się na zmianę dysfunkcyjnych przekonań i

problematycznych zachowań. Na przykład, w podejściu poznawczym celem jest

identyfikacja, kwestionowanie i modyfikowanie dysfunkcyjnych myśli automatycznych, które

są związane z negatywnym afektem i dysfunkcyjnym zachowaniem. W przeciwieństwie do

dialektycznego podejścia, terapia poznawcza kładzie nacisk na koncepcję empiryzmu

opartego na współpracy (Beck, Rush, Shaw i Emery, 1979). Empiryzm oparty na współpracy

jest używany do opisania relacji terapeutycznej, w której pacjent i terapeuta pracują razem

nad ustalaniem celów, priorytetów i decydują wspólnie o punktach programu każdej sesji.

Terapeuci i pacjenci działają jako zespół w celu zbadania dowodów za i przeciw myślom ipodstawowym przekonaniom. Podstawowe przekonania są traktowane jako hipotezy robocze,

które testowane za pomocą pytań sokratejskich i eksperymentów behawioralnych.

Różnice są również widoczne w modelu terapii. Terapia poznawcza, w odróżnieniu od

terapii schematów i dialektyczno-behawioralnej jest przeważnie indywidualna, w formie

cotygodniowych spotkań. Możliwość kryzysowego kontaktu telefonicznego istnieje zaś

jedynie w godzinach pracy terapeuty (nie przez całą dobę, jak w przypadku dialektyczno-

behawioralnego podejścia).

Badanie skuteczności terapii poznawczej wskazało, że jest to efektywna forma terapii

(Brown, Newman, Charlesworth, Crits-Christoph, Beck, 2004). Analiza polegała na ocenie

pacjentów w okresie 18 miesięcy terapii i porównaniu wyników początkowych z efektami

terapii. Oceny nasilenia objawów dokonano na etapie wyjściowym, 6 miesięcy (w połowie

leczenia), 12 miesięcy (zakończenie leczenia) i 18 miesięcy od rozpoczęcia leczenia. Pod

uwagę brano liczbę objawów zaburzenia borderline, skłonności samobójcze, objawy depresji,

poczucie braku nadziei, liczbę samookaleczeń oraz dysfunkcjonalne przekonania związane z

zaburzeniem borderline.

Wyniki pokazały, że po ukończeniu 12 miesięcznego leczenia wszystkie analizowane

zmienne uległy istotnej poprawie. Dodatkowo, po zakończonej terapii tylko 48% spełniało

nadal kryteria rozpoznania zaburzenia osobowości borderline, zaś 18 miesięcy po rozpoczęciu

leczenia już tylko 16%. Skuteczność terapii potwierdzono również wynikami dotyczącymi

samookaleczeń. Na wejściu 88% uczestników terapii zgłosiło przynajmniej 1 przypadek

samookaleczenia w roku poprzedzającym rozpoczęcie leczenia. Po 18 miesiącach od

rozpoczęcia terapii odsetek ten spadł do 22%.Davidson wraz ze współpracownikami (2006) przeprowadzili badanie w celu

porównania skuteczności terapii poznawczej z opieką standardową oferowaną osobom z

pogranicza z samą opieką standardową. Osoby z grupy terapii poznawczej otrzymały do 30

indywidualnych sesji koncentrujących się na identyfikacji i monitorowaniu podstawowych

przekonań i zachowań, które upośledzają adaptacyjne funkcjonowanie. Grupa z opieką

standardową otrzymała opiekę lekarza pierwszego kontaktu, kontakt ze społecznymi służbami

zdrowia psychicznego i kontakt ze służbami ratunkowymi w razie potrzeby. Wszyscy

uczestnicy zostali poddani ocenie po 12 miesiącach (koniec leczenia) i po 24 miesiącach

(obserwacja) w celu oceny aktów samobójczych, hospitalizacji szpitalnej, wypadków i wizyt

szpitalnych w nagłych przypadkach oraz aktów samookaleczenia. Naukowcy odkryli, że obie

grupy wykazały poprawę w zakresie liczby hospitalizacji oraz wypadków i kontaktów z

pogotowiem. Nie stwierdzono istotnych różnic w zakresie depresji, funkcjonowania

społecznego, jakości życia, objawów psychiatrycznych i problemów interpersonalnych.

Osoby z grupy terapii poznawczej wykazały jednak większą poprawę w zakresie

dysfunkcjonalnych przekonań w porównaniu z grupą opieki standardowej (Davidson i in.,

2006).

Davidson i współpracownicy (2010) przeprowadzili również sześcioletnią obserwację

oryginalnej kohorty z badania z 2006 roku. Stwierdzili, że ponad połowa uczestników, którzy

spełniali kryteria zaburzenia borderline na początku badania, nie spełniała już kryteriów. Co

więcej, redukcja zachowań samobójczych obserwowana po roku utrzymała się po sześciu

latach. Wreszcie, stwierdzono, że czas trwania pobytów w szpitalu był krótszy w przypadku

osób z grupy terapii poznawczej w porównaniu z samą grupą opieki standardowej (Davidson i

in., 2010).Przeprowadzono również badania dotyczące skuteczności terapii poznawczej w

leczeniu osób z zaburzeniem borderline w porównaniu do terapii skoncentrowanej na osobie

Carla Rogersa (Cottraux, Note, Boutitie, Milliery, Genouihlac, Yao i in., 2009). Pacjenci byli

poddawani ocenie w tygodniu 24, 38, 52 oraz część z nich w tygodniu 104. Pod uwagę brano

ogólne funkcjonowanie, objawy depresji, leku, poczucie braku nadziei, impulsywność,

samookaleczenia, schematy, jakość życia i relację terapeutyczną.

Wyniki pokazały, że terapia poznawcza utrzymywała pacjentów w leczeniu przez

dłuższy czas. Nie stwierdzono istotnych różnic między grupami w żadnym punkcie

pomiarowym u osób, które ukończyły terapię. Jednak w tygodniu 24, terapia poznawcza była

lepsza niż ta skoncentrowana na osobie w skali poczucia braku nadziei, skali impulsywności

oraz w odniesieniu do relacji terapeutycznej. W tygodniu 104 poprawa ogólnego

funkcjonowania (według pacjenta i oceniającego) była znacząco lepsza w przypadku terapii

poznawczej niż skoncentrowanej na osobie.

Przytoczone badania pokazują, że terapia poznawcza w porównaniu do opieki

standardowej czy terapii skoncentrowanej na osobie jest skuteczniejszą formą leczenia,

zwłaszcza pod kątem przypadków samookaleczeń, prób samobójczych czy zmiany

kwalifikacji pacjentów ze spełniających kryteria zaburzenia na osoby niespełniające

kryteriów.

Podsumowanie

Badania dotyczące skuteczności terapii poznawczej, dialektyczno-behawioralnej i terapii

schematów w kontekście leczenia zaburzenia borderline wykazują obiecujące rezultaty.W porównaniu z opieką standardową systemu zdrowia, z którą najczęściej porównywane są

terapie nurtu poznawczo-behawioralnego, terapie psychologiczne, takie jak poznawcza,

dialektyczno-behawioralna czy terapia schematów zdają się być bardziej skuteczne w redukcji

objawów zaburzenia borderline oraz poprawie jakości życia pacjentów. Terapie te oferują

strukturalne podejście do pracy nad konkretnymi obszarami, co może być korzystne w

przypadku osób z pogranicza, gdzie trudności emocjonalne i interpersonalne są powszechne.

Mimo że opieka standardowa może być istotna w zarządzaniu kryzysami, terapie

psychologiczne wydają się przynosić lepsze rezultaty w długoterminowym leczeniu

zaburzenia borderline, skupiając się na głęboko zakorzenionych przekonaniach i wzorcach.

Zaprezentowany przegląd badań z ostatnich lat pokazuje, że istotnym jest zwrócenie

uwagi na subiektywne odczucia pacjentów. Oznacza to, przeprowadzanie badań

jakościowych, których na przykład w przypadku terapii poznawczej brakuje. Pojedyncze

badania dotyczące terapii schematów i dialektyczno-behawioralnej również nie wyczerpują

tematu. Należy bowiem pamiętać, że oprócz liczbowej poprawy zmniejszenia objawów czy

aktów autoagresji, kluczowa jest subiektywna poprawa funkcjonowania pacjentów.

Bibliografia

Arntz, A., Jacob, G. A., Lee, C. W., Brand-de Wilde, O. M., Fassbinder, E., Harper, R. P.,

Lavender, A., Lockwood, G., Malogiannis, I. A., Ruths, F. A., Schweiger, U., Shaw, I. A.,

Zarbock, G., Farrell, J. M. (2022). Effectiveness of Predominantly Group Schema

Therapy and Combined Individual and Group Schema Therapy for Borderline Personality

Disorder: A Randomized Clinical Trial. JAMA Psychiatry, 79(4), 287-299.Beck, A.T., Rush, A.J., Shaw, B.F., Emery, G. (1979). Cognitive therapy of Depression.

Guilford,

Brown, G. K., Newman, C. F., Charlesworth, S. E., Crits-Christoph, P., Beck, A. T. (2004).

An open clinical trial of cognitive therapy for borderline personality disorder. Journal of

Personality Disorders, 18(3), 257-271.

Chapman, A. L. (2006). Dialectical behavior therapy: current indications and unique

elements. Psychiatry, 3(9), 62-68.

Cottraux, J., Note, I. D., Boutitie, F., Milliery, M., Genouihlac, V., Yao, S. N., Note, B.,

Mollard, E., Bonasse, F., Gaillard, S., Djamoussian, D., Guillard, C. M, Culem, A,

Gueyffier, F. (2009). Cognitive therapy versus Rogerian supportive therapy in borderline

personality disorder. Two-year follow-up of a controlled pilot study. Psychotherapy and

Psychosomatics, 78(5), 307-316.

Davidson, K., Norrie, J., Tyrer, P., Gumley, A., Tata, P., & Murray, H. (2006). The

effectiveness of cognitive behavior therapy for borderline personality disorder: Results from

the borderline personality disorder study of cognitive therapy (BOSCOT) trial. Journal of

Personality Disorders, 20(5), 450-465.

Davidson, K., Tyrer, P., Norrie, J., Palmer, S., & Tyrer, H. (2010). Cognitive therapy v. usual

treatment for borderline personality disorder: Prospective 6-year follow-up. The British

Journal of Psychiatry, 197(6), 456-462.

Farrell, J. M., Shaw, I. A., Webber, M. A. (2009). A schema-focused approach to group

psychotherapy for outpatients with borderline personality disorder: A randomizedcontrolled trial. Journal of Behavior Therapy and Experimental Psychiatry, 40(2),

317-328.

Fiszer, V. N. (2019). Terapia dialektyczno-behawioralna. Trening umiejętności. Dostęp:

https://emocje.pro/trening-umiejetnosci-stosowany-w-borderline-depresji-

uzaleznieniach-intensywnych-emocjach-samouszkodzeniach-bulimii/

Gillespie, C., Murphy, M., Kells, M. i in. (2022). Individuals who report having benefitted

from dialectical behaviour therapy (DBT): a qualitative exploration of processes and

experiences at long-term follow-up. Borderline Personality Disorder and Emotion

Dysregulation, 9(8), 1-14.

Goldstein, E. G. (2003). Zaburzenia z pogranicza. Gdańskie Wydawnictwo Psychologiczne.

Linehan, M. M. (2007). Zaburzenie osobowości z pogranicza. Wydawnictwo Uniwersytetu

Jagiellońskiego.

Linehan, M. M., Armstrong, H. E., Suarez, A., Allmon, D., Heard, H. L. (1991). Cognitive

-behavioral treatment of chronically parasuicidal borderline patients. Archives Of General

Psychiatry, 48(12), 1060-1064.

Linehan, M. M., Schmidt, H., Dimeff, L. A., Craft, J. C., Kanter, J., Comtois, K. A. (1999).

Dialectical behavior therapy for patients with borderline personality disorder and drug

-

dependence. The American Journal on Addictions, 8(4), 279-292.

McMain, S. F., Chapman, A. L., Kuo, J. R., Dixon-Gordon, K. L., Guimond, T. H., Labrish,

C., Isaranuwatchai, W., Streiner; D. L. (2022). The Effectiveness of 6 versus 12 Months of

Dialectical Behavior Therapy for Borderline Personality Disorder: A Noninferiority

Randomized Clinical Trial. Psychotherapy and Psychosomatics, 91(6), 382 -397.Paris, J. (2007). Why Psychiatrists are Reluctant to Diagnose: Borderline Personality

Disorder. Psychiatry, 4(1), 35-39.

Popiel, A. (2011). Zaburzenie osobowości z pogranicza — wyzwanie terapeutyczne.

Psychiatria, 8(2), 64-78.

Stiglmayr, C., Stecher-Mohr, J., Wagner, T., Meisner, J., Spretz, D., Steffens, C., Roepke, S.,

Fydrich, T., Salbach-Andrae, H., Schulze, J., Renneberg, B. (2014). Effectiveness of

dialectic behavioral therapy in routine outpatient care: the Berlin Borderline Study.

Borderline Personality Disorder and Emotion Dysregulation, 18, 1-20.

Tan, Y. M., Lee, C. W., Averbeck, L. E., Brand-de Wilde, O., Farrell, J., Fassbinder, E.,

Jacob, G. A., Martius, D., Wastiaux, S., Zarbock, G., Arntz, A. (2018). Schema therapy for

borderline personality disorder: A qualitative study of patients’ perceptions. PLoS ONE,

13(11), Artykuł 0206039.

Tucker, L., Bauer, S. F., Wagner, S.C., Harlam, D. (1987). Long term hospital treatment of

borderline patients: a descriptive outcome study. American Journal of Psychiatry, 144,

1443-1448.

Young, J. E., Klosko, J. S., Weishaar, M. E. (2003). Schema Therapy: A Practitioner's Guide.

Guilford Publications.